08/01/2026
Mấy năm gần đây, đi đâu trong giới xưởng , Hảo cũng nghe đi nghe lại một câu quen đến đau lòng:
“Đơn thì có, việc thì nhiều, mà không kiếm ra thợ.”
Không phải vì thị trường chết.
Cũng không phải vì thiếu việc.
Mà là… thiếu người chịu bước chân vô xưởng.
Có hôm ngồi cà phê với mấy anh em làm nghề mộc mấy chục năm, có người cười nửa đùa nửa thật:
“Giờ tụi nhỏ thấy mùn cưa là né, nghe tiếng máy cưa là sợ.” 😅
Cười vậy thôi, chứ trong lòng ai cũng chùng xuống.
Nói cho công bằng thì người trẻ không ghét nghề mộc.
Họ chỉ sợ một tương lai mù mờ trong cái nghề này.
Ngày trước, học nghề mộc là thấy được đường đi.
Vô xưởng học việc, lớn tay nghề, rồi tách ra làm riêng.
Không nhanh, nhưng chắc.
Còn bây giờ?
Mở điện thoại ra là thấy người ta kiếm tiền nhanh, nói chuyện nhẹ nhàng, ngồi máy lạnh mát rượi.
Quay sang nhìn xưởng mộc: bụi bay mù, tiếng máy ầm ầm, mồ hôi ướt lưng áo, cúi gập người cả ngày.
So sao nổi?
Nghề mộc không xấu.
Nhưng hình ảnh nghề mộc trong mắt người trẻ đang quá cực, quá rủi ro mà lại… ít hứa hẹn.
Một đứa 18–20 tuổi nghĩ rất đơn giản:
“Làm nghề này, 5 năm nữa mình được gì?”
Nếu câu trả lời mơ hồ, thì việc nó quay lưng là điều dễ hiểu.
Rồi còn một nỗi đau nữa, ít người nói ra: cách mình dạy nghề.
Không ít xưởng vẫn giữ kiểu cũ:
– La nhiều hơn chỉ
– Chê nhiều hơn sửa
– Bắt làm nhưng không nói vì sao phải làm vậy
Người trẻ không ngu.
Họ chỉ không chịu được việc bị coi thường quá lâu.
Có đứa mới vô xưởng vài tháng, chưa kịp hiểu nghề đã nghe toàn:
“Cái này cũng không biết”,
“Thôi ra cho tao làm”,
“Sau này kiểu này chỉ đi bưng bê thôi”.
Ai chịu nổi?
Nghề mộc cần người kiên nhẫn.
Nhưng người dạy nghề cũng phải kiên nhẫn với người mới.
Và nỗi đau lớn nhất – đau nhất – là chuyện sống được bằng nghề.
Nghe nhói không?
Nhưng phải nói thật.
Người trẻ nhìn vào thấy gì?
– Chủ xưởng làm quần quật vẫn lo tiền nhà
– Thợ giỏi nhưng lương chẳng khá hơn bao nhiêu
– Làm mười mấy năm mà không có tích lũy
Thế thì nó hỏi:
“Con cố gắng để làm gì?”
Không phải nghề mộc bạc.
Mà là cách mình làm nghề có vấn đề.
Nếu chỉ làm kiểu “lấy công làm lời”, không quản lý, không tính toán, không nâng giá trị sản phẩm…
thì có làm 20 năm cũng vẫn đứng một chỗ.
Người trẻ sợ điều đó.
Sợ nhất là làm hoài mà không đi tới đâu.
Nhưng nói vậy không có nghĩa nghề mộc hết thời.
Ngược lại, chưa bao giờ nghề mộc có nhiều cơ hội như bây giờ.
Chỉ là cơ hội đó không dành cho cách làm cũ.
Bây giờ khách cần:
– Sản phẩm đẹp, gọn, thông minh
– Nội thất cá nhân hóa
– Xưởng biết kết hợp máy móc, phụ kiện, quy trình thì làm nhanh hơn, khỏe hơn rất nhiều
Nghề mộc vẫn sống tốt.
Nhưng phải làm nghề bằng đầu óc, chứ không chỉ bằng đôi tay.
Muốn người trẻ quay lại, theo Hảo, mình cần làm cho đàng hoàng 3 chuyện:
Một là: cho họ thấy tương lai rõ ràng.
Học 1 năm được gì, 3 năm lên tới đâu, 5 năm có thể tự đứng ra làm gì.
Hai là: thay đổi cách dạy và cách đối xử.
Dạy nghề chứ không phải dằn mặt.
Sai thì sửa, chậm thì chỉ, giỏi thì phải ghi nhận.
Ba là: làm nghề cho ra tiền thật.
Không ai muốn theo một nghề mà người làm lâu năm vẫn luôn than nghèo.
Người trẻ không lười.
Họ chỉ tỉnh hơn thế hệ trước.
Nếu nghề mộc cho họ thấy:
– Có tương lai
– Có sự tôn trọng
– Có thu nhập xứng đáng
thì không cần mời, họ cũng tự tìm tới.
Nghề mộc chưa chết.
Chỉ là nó đang chờ một thế hệ làm nghề khác đi.
