04/04/2018
2.2. Thếp (thiếp) vàng
Thếp (thiếp) vàng theo kỹ thuật truyền thống Việt Nam là việc sử dụng các lá vàng nguyên chất đã được dát rất mỏng (vàng quỳ) dán lên mặt nước sơn cầm (sơn ngoài cùng, rất mỏng) đang ở độ khô phù hợp để làm chất kết dính. Sau khi thếp và mặt sơn khô hoàn toàn, lớp sơn phía dưới ánh lên lớp vàng bên trên đem lại một bề mặt lộng lẫy nhưng không sáng lóa mà đằm sâu, làm nên một vẻ đẹp quyền quý, vô cùng tinh tế. Ngoài vàng, còn có thể dùng lá bạc dát mỏng, sau đó phủ một lớp hoàn kim (sơn ta được đánh ra màu cánh gián), khi sơn bay hơi thì lớp bạc có màu vàng gần như vàng thật, trong mặt, sang trọng. Nghề quỳ vàng bạc này chúng tôi đã có dịp giới thiệu.
Theo quy trình như vậy, một sản phẩm như tượng thờ, tủ, án, bàn thờ sơn son thếp vàng thực sự là một sản phẩm rất có giá trị về văn hóa và thẩm mỹ.
Hiện nay, do việc sử dụng chất liệu lá vàng pha, vàng giả, phun phủ bằng máy thay vì dát thủ công từng lá, cốt thì được sơn bằng sơn điều, hoặc keo, hoặc sơn công nghiệp, số lớp sơn giảm, khiến việc chế tác dễ dàng hơn nhiều, giá thành rẻ. Tuy nhiên, thành phẩm thì không thể đạt trình độ thẩm mỹ như sơn son thếp vàng truyền thống (dân nghề gọi là không “khôn” mặt nước son, nước vàng), độ bền thì kém xa. Loại hình sản phẩm như vậy vô hình trung, theo thời gian đã làm cho sản phẩm sơn son thếp vàng nào cũng bị đánh đồng là lòe loẹt, đồng bóng. Tuy nhiên, với những ai đã tiếp xúc, thưởng ngoạn và say mê lối sơn thếp tinh tế, gam màu trầm ấm của sơn thếp cổ truyền thì quan niệm ấy thật lầm lẫn.
Vừa qua, Bảo tàng Lịch sử quốc gia đã tổ chức triển lãm "nét vàng son" trưng bày hiện vật sơn son thếp vàng từ thời Hậu Lê đến thời Nguyễn. Phước Huệ xin dẫn một số hình ảnh mời các bạn cùng xem "nét vàng son"