06/06/2026
KIỆT TÁC MEN NGỌC: HÀNH TRÌNH MÊ HOẶC CỦA SẮC XANH MÀU THIÊN THANH
Người ta nói, muốn ngắm được trọn vẹn vẻ đẹp kiêu kỳ của Men Ngọc, phải đợi đúng mười một giờ trưa—khi ánh mặt trời đánh thức vẻ đẹp rực rỡ của men, của áng mây xanh đang ngủ quên dưới lớp băng giá bừng thức giấc .
Trong các dòng men hỏa biến, Men Ngọc là một dòng men vừa quý vừa hiếm. Từng được mệnh danh là dòng men của các bậc đế vương, Men Ngọc (hay còn gọi là men Celadon) đến nay vẫn luôn mê hoặc những tâm hồn yêu gốm sứ.
Chúng ta sẽ cùng nhau tìm hiểu cặn kẽ về Men Ngọc và chúng tôi, nghe nhắn của ngay sẽ cung cấp cho bạn đọc những kiến thức căn bản nhất về dòng men đặc biệt này thông qua chuỗi bài viết chia sẻ dưới đây.
1. Sự bất định đầy chất thơ của sắc "Xanh"
Trong ngôn ngữ Việt Nam, từ "Xanh" vừa chỉ màu xanh lam, lại vừa chỉ màu xanh lục. Sự mơ hồ về màu sắc này gợi nhắc đến những sắc thái bất định của men ngọc – nguồn cảm hứng bất tận cho các nghệ nhân gốm trong hành trình nghiên cứu tìm kiếm màu men, cũng như cho biết bao thi sĩ khi ngợi ca thanh âm trữ tình của sắc màu hòa quyện giữa các tông xám, lam và lục này.
2. Đi tìm nguồn gốc tên gọi "CELADON"
Theo phương Tây, từ “CELADON” được cho là bắt nguồn từ tên của một nhân vật trong tiểu thuyết mục đồng “L’Astrée” của Honoré d’Urfé viết vào thế kỷ XVII. Trong cuốn tiểu thuyết trường thiên theo phong cách cổ điển này, chàng mục đồng bảnh bao Céladon đã đeo một dải băng màu xanh lục mà chàng vô tình có được từ nàng Astrée xinh đẹp. Vào thời vua Louis XIII của Pháp Quốc, các mệnh phụ phu nhân nơi cung đình được cho là đã dùng chính cái tên Céladon này để miêu tả màu sắc của các tác phẩm gốm sứ Trung Hoa.
Một giả thuyết khác lại cho rằng nguồn gốc của từ Céladon đến từ sự biến âm của tên gọi Salah ad-Din (Sultan Saladin của Ai Cập và Syria vào thế kỷ XII) – một người rất am hiểu và là nhà sưu tập gốm sứ Trung Hoa vĩ đại. Vào năm 1171, các ghi chép cho biết ông đã gửi 40 tác phẩm sứ này làm quà tặng cho Sultan của Damascus để bày tỏ lòng thành.
Saladin, người bảo vệ vương quốc Hồi giáo ở Phương Đông khỏi Jerusalem và là đối thủ đáng kính của các vị vua Phương Tây trong cuộc Thập tự chinh thứ 3, có thể đã thúc đẩy các cuộc trao đổi nghệ thuật giữa nền văn minh Hồi giáo và Phương Tây đến mức người ta đã gắn tên ông với một loại sứ mà vào thời kỳ đó còn hiếm hơn cả vàng.
3. Huyền thoại bảo vật thử độc nơi cung đình
Ngày nay, tại cung điện Topkapi ở Istanbul, người ta vẫn tìm thấy một bộ sưu tập gồm hơn mười ngàn tác phẩm sứ Trung Hoa được xuất khẩu từ thế kỷ XIII sang triều đình của các Sultan Ottoman.
Có giai thoại kể rằng, Hoàng đế Suleiman vĩ đại (Soliman le Magnifique) chỉ dùng bữa bằng các đĩa gốm men ngọc, bởi theo truyền thuyết, loại gốm vương giả này có đặc tính tự đổi màu khi tiếp xúc với chất độc.
Cuối cùng, theo một giả thuyết muộn hơn, từ Céladon có thể là một biến thể của từ tiếng Phạn Sila và Dhara, có nghĩa là "đá xanh".
Người Trung Quốc, cội nguồn của phát minh này, gọi nó là Doh Chin: “men màu hạt đậu” rồi sau đó nó có những cái tên Nhữ Diêu, hay Bí Sắc Diêu huyền bí.
**gGia **gGia **gGiaCeramics
( Còn Tiếp )