09/11/2025
KỸ THUẬT CẨN TRỨNG TRONG SƠN MÀI
(English below)
Màu sắc trong tranh sơn mài truyền thống gồm đen then, đỏ son, vàng quỳ, nâu cánh gián, trắng ngà. Màu đen sâu thẳm trong những tác phẩm sơn mài được tạo thành từ quá trình sơn bị oxy hóa trong sắt. Người ta đánh sơn đựng trong những cái thố sắt trong vòng tám ngày để thu được màu đen trơn mượt và sâu này; Để có sơn đỏ, người ta dùng bột màu thực vật. Những màu khoáng chất không hòa được với sơn, vì thế khó mà tạo được một thang sắc đỏ; Không có màu lam, vì màu lam bị sơn ăn; Người ta có thể vẽ nền theo nhiều cách khác nhau, nhưng không có sơn trắng. Vì thế, người ta đã nghĩ ra cách dùng vỏ trứng - chất liệu có cấu trúc bề mặt xốp vi tinh thể, vừa cứng vừa giòn — đủ để chịu được nhiều lớp sơn chồng lên, nhưng khi mài lại bộc lộ rìa và vân tự nhiên rất đẹp.
Trên thực tế, Kỹ thuật gắn vỏ trứng đã từng được người Nhật dùng để trang trí đốc gươm hay vỏ gươm, nhưng Jean Dunand (họa sĩ thành công nhất với chất liệu sơn mài tại Pháp) mới là người đầu tiên đã áp dụng nó trên diện rộng, để thay màu trắng không có trong sơn mài. Sau này, các kĩ thuật sơn mài được nghiên cứu bởi các họa sĩ Pháp và nghệ nhân Việt tại Pháp, rồi được giới thiệu và tiếp tục phát triển tại trường mỹ thuật Đông Dương.
Vỏ trứng là một nguyên liệu đặc biệt, vừa là màu trắng tối ưu trong bảng màu sơn mài mà không màu nào có thể thay thế được, vừa cho hiệu ứng mộc mạc, bình dị không lẫn với bất kì chất liệu nào. Về các sắc trắng của vỏ trứng, người ta có thể thu được một loạt trắng ngả vàng khi dùng trứng vịt, ngả lục khi dùng trứng gà gô, hoặc khi dùng trứng gà Cochinchinois (miền nam Việt Nam).
Sau khi được rửa sạch và loại bỏ màng bên trong, vỏ trứng được nghiền nát, rồi được rây để chọn các mảnh vỡ theo kích thước của chúng. Người ta dùng kẹp gắn từng hạt vỏ trứng li ti đó cạnh nhau lên mặt sơn còn ướt, như kĩ thuật tạo mosaic, theo hình vẽ đã định trước. Sau đó chúng được mài để đạt được bề mặt nhẵn phẳng. Rồi người ta phủ lên một lượt sơn trong để lấp các khoảng trống giữa chúng. Tùy theo hiệu quả mong muốn, lớp sơn trong này, hoặc cả lớp sơn nền mà vỏ trứng được gắn lên, có thể có màu hổ phách hoặc màu đen, đều cho những chuyển sắc rất đẹp.
Với đa dạng kĩ thuật như như dầm, xay hay rắc vỏ trứng cũng sẽ tạo ra những hiệu ứng khác nhau. Chính điều này cũng làm cho tranh sơn mài không những phong phú về màu sắc mà còn phong phú về chất liệu, biểu đạt mạnh mẽ cảm xúc, tình cảm của hình thức nghệ thuật này. Song đều cần có kết quả cuối cùng đạt được là trứng kết dính với sơn chắc, sơn dưới lớp trứng khô. Không ít người mới cẩn sử dụng lượng sơn nhiều, độ khô chưa đạt đã cẩn trứng, khiến tranh để cả năm mà khi ấn mạnh vào chỗ cẩn trứng bị lầy, trượt trứng, sơn nhèo lên khe trứng, nếu lượng sơn ít trứng kết dính với sơn sẽ kém, dễ b**g tróc.
------------------------------------------------
The eggshell inlay technique in lacquer art
The colors in traditional lacquer paintings include jet black, vermilion red, gold leaf, cockroach-wing brown, and ivory white. The deep black seen in lacquer artworks is created through the oxidation of lacquer in contact with iron. The lacquer is stirred in iron bowls for eight days to obtain this smooth, velvety, and profound black tone. To achieve red, artists use plant-based pigments; however, mineral pigments cannot dissolve in lacquer, making it difficult to produce a full range of red hues. There is no blue in lacquer painting, as the blue pigment is chemically destroyed by lacquer. Artists may prepare various kinds of grounds, but there is no naturally white lacquer. Therefore, eggshell was applied as a substitute for white — a material with a microporous crystalline surface structure, both hard and brittle, capable of withstanding multiple lacquer layers while revealing natural veins and edges after polishing.
In fact, the eggshell inlay technique was once used in Japan to decorate sword hilts and scabbards, but it was Jean Dunand — the most successful lacquer artist in France — who first applied it widely as a replacement for the absent white in lacquer. Later, lacquer techniques were studied by both French painters and Vietnamese artisans in France, and subsequently introduced and developed further at the École des Beaux-Arts de l’Indochine (Indochina College of Fine Arts).
Eggshell is a distinctive material — not only the optimal source of white in the lacquer color palette, irreplaceable by any other pigment, but also an element that creates a rustic and humble aesthetic unmatched by any medium. Depending on the source, different shades of white can be achieved: yellowish white from duck eggs, greenish white from partridge eggs, and warm ivory white from Cochinchinese (Southern Vietnamese) chicken eggs.
After being cleaned and stripped of the inner membrane, the eggshells are crushed and sieved to select fragments of specific sizes. Using tweezers, artisans inlay each tiny eggshell piece onto a still-wet lacquer surface, like creating a mosaic, following a pre-drawn design. The surface is then polished until smooth and even, and a layer of clear lacquer is applied to fill the gaps between the fragments. Depending on the desired effect, the transparent lacquer (or sometimes the colored base layer) beneath the eggshell may have amber or black tones, each giving rise to beautiful chromatic variations.
Different techniques such as pressing, grinding, or sprinkling eggshell fragments produce distinct visual effects, enriching lacquer art not only in color variety but also in material texture and emotional depth. However, technical precision is crucial — the final result must ensure that the eggshell adheres firmly to the lacquer, and that the underlying layer is fully dry. Beginners often make mistakes by applying too much lacquer or working before the layer has dried properly. In such cases, even after a year, the inlaid area remains soft and unstable — the shells shift, and lacquer seeps into the cracks. Conversely, if too little lacquer is used, adhesion is poor, and the shells may easily peel off.
Nguồn: Nguyễn Đình Đăng, jean-dunand.org
----------------------------------------------------
Viet Furniture – Tự hào viết tiếp truyền thống Việt
Hotline: 083 729 6668
Email: [email protected]
Website: www.vietfurniture.com.vn
