สภาพลเมือง หนองบัวลำภู

09/02/2017

06/02/2017

สมัชชาพลเมือง คืออะไรและมีแนวทางอย่างไร ?

ร่างรัฐธรรมนูญนี้ได้ให้ความสำคัญของพลเมืองอย่างมากด้วยการปกป้องสิทธิด้านต่างๆ รวมทั้งการสร้างโอกาสให้พลเมืองสามารถมีส่วนร่วมทางการเมืองและการบริหารท้องถิ่นทั้งทางตรงและทางอ้อม โดยแนวทางนี้ สมัชชาพลเมืองเป็นเรื่องที่มีความสำคัญมากเรื่องหนึ่งที่จะช่วยสร้างพื้นที่และกลไกการมีส่วนร่วมของภาคพลเมืองที่กว้างขวาง เป็นที่ยอมรับ เป็นไปตามพลวัตรของภาคพลเมืองเอง มีความหลากหลายตามความแตกต่างของแต่ละภูมิสังคม และสามารถดำเนินการครอบคลุมทุกพื้นที่เพื่อเป็นเวทีการเชื่อมโยงกลุ่มองค์กรที่มีอยู่ในพื้นที่สู่การเรียนรู้และการทำงานร่วมกัน สร้างความสมานฉันท์ของภาคพลเมืองกลุ่มต่างๆในพื้นที่ เพื่อทำให้เกิดความเข้มแข็งและประสิทธิภาพในการ พัฒนาพื้นที่ เศรษฐกิจสังคม วัฒนธรรม ทรัพยากร คุณภาพของคน ชุมชนและท้องถิ่นร่วมกับหน่วยงานที่มีอยู่ และเพื่อสร้างความเข้มแข็งของภาคพลเมืองเอง

ในวรรคที่สอง สาม และสี่ ในมาตราที่ ๒๑๕ หมวดที่ ๗ ของร่างรัฐธรรมนูญ เรื่องการกระจายอำนาจและการบริหารท้องถิ่น ได้กำหนดเรื่องที่เกี่ยวข้องกับสมัชชาพลเมืองดังนี้

“.... องค์กรบริหารท้องถิ่นมีหน้าที่ต้องส่งเสริมการมีส่วนร่วมของประชาชน โดยอย่างน้อยต้องเปิดเผยข้อมูล ข่าวสาร รายงาน ผลการดำเนินงาน และรายงานการเงินและสถานการณ์การคลังท้องถิ่นให้ประชาชนทราบ ส่งเสริมสมัชชาพลเมือง รวมทั้งต้องจัดให้ประชาชนมีส่วนร่วมตัดสินใจในการดำเนินงานที่มีผลกระทบต่อประชาชน ทั้งนี้ตามที่กฎหมายบัญญัติ

เพื่อประโยชน์ในการมีส่วนร่วมของประชาชนตามมาตรานี้ พลเมืองอาจรวมตัวกันเป็นสมัชชาพลเมืองซึ่งประกอบ ด้วยสมาชิกที่มาจากองค์ประกอบที่หลากหลายจากพลเมืองในท้องถิ่น และมีความเหมาะสมกับภูมิสังคมของแต่ละพื้นที่ มีภารกิจในการร่วมกับองค์การบริหารท้องถิ่นในการดำเนินการตามที่บัญญัติไว้ในมาตรานี้

องค์ประกอบ คุณสมบัติและลักษณะต้องห้าม ที่มา วาระการดำรงตำแหน่ง ภารกิจของสมัชชาพลเมืองและการอื่นที่จำเป็น ให้เป็นไปตามที่กฎหมายบัญญัติ....”

สมัชชาพลเมืองมีวัตถุประสงค์อย่างไร

• เชื่อมโยงกลุ่มองค์กร ผู้คนพลเมืองในพื้นที่ มาร่วมกันทำงาน ปรึกษาหารือ เรียนรู้ เท่าทันความเป็นไปและการเปลี่ยนแปลง รวมทั้งการพัฒนาที่เกิดขึ้นในพื้นที่
• มีส่วนร่วมกับการพัฒนาท้องถิ่น ร่วมกับองค์กรท้องถิ่นและหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง ทั้งในด้านการให้ความคิดเห็น ร่วมพัฒนา และร่วมติดตาม
• ร่วมปกป้องรักษา อนุรักษ์ ฟื้นฟูทรัพยากรธรรมชาติ สิ่งแวดล้อมและศิลปวัฒนธรรมอันดี ที่มีอยู่ในท้องถิ่น
• สร้างความเข้มแข็งให้กับพลเมือง ปกป้องคุ้มครองผลประโยชน์ของพลเมือง สร้างพื้นที่ความรู้ สร้างการตื่นรู้ สร้างโอกาสให้พลเมืองเข้าถึงข้อมูล สิทธิประโยชน์และโอกาสการพัฒนาต่างๆ เพื่อเป็นพลเมืองที่เข้มแข็ง มีจิตสาธารณะ เชื่อมโยงกันเป็นชุมชนและพึ่งตนเองได้
• เสริมสร้างการพัฒนาท้องถิ่นที่สมานฉันท์มีเป้าหมายที่พลเมืองในพื้นที่ เชื่อมโยงกลุ่มคน องค์กร เครือข่าย หน่วยงานสถาบัน องค์กรท้องถิ่น หน่วยงานท้องที่ ภาคเอกชน ราชการ ให้สามารถร่วมมือกันทำงาน ร่วมวางแผน ร่วมวางเป้าหมาย ร่วมจัดการ ร่วมทุน ร่วมแบ่งปันความสำเร็จ โดยมุ่งผลสำเร็จที่คุณภาพของพลเมืองที่เข้มแข็งและความอุดมสมบูรณ์ ความก้าวหน้าของพื้นที่
• ร่วมตรวจสอบ และ เฝ้าระวัง การดำเนินงานและการพัฒนาในพื้นที่ให้ถูกต้อง ปราศจากปัญหาทุจริต การเห็นแก่พวกพ้อง ส่งเสริมระบบการเมืองและการพัฒนาพื้นที่ที่ใสสะอาด มีความเป็นธรรมต่อประชาชนพลเมืองอย่างเท่าเทียมกัน ประสาน ร่วมมือกับสภาตรวจสอบภาคประชาชนในจังหวัด


สมัชชาพลเมืองจัดตั้งในระดับหรือพื้นที่ใด

• สมัชชาพลเมือง เป็นกลไกการทำงานของภาคประชาชนพลเมือง สามารถจัดตั้งในพื้นที่ ๓ ระดับคือ
- ระดับท้องถิ่นขนาดเล็กเช่นตำบล เทศบาล
- ระดับจังหวัด
- ระดับที่เชื่อมโยงตามภูมินิเวศน์เดียวกัน เช่นฝั่งทะเล(อันดามัน) พื้นที่ชุมชนเดียวกันบริเวณลุ่มน้ำเดียวกันที่ผ่านหลายจังหวัด ชุมชนที่ร่วมอยู่ในผืนป่าที่เชื่อมระหว่างจังหวัด
• สมัชชาพลเมืองมีความสัมพันธ์และทำงานเชื่อมโยงกันแต่มีอิสระต่อกัน สมัชชาพลเมืองของพื้นที่ใดก็เป็นของกลุ่มองค์กรและประชาชนพลเมืองในพื้นที่นั้นๆ มิได้ขึ้นกับสมัชชาพลเมืองที่มีขนาดใหญ่กว่า เช่นสมัชชาพลเมืองตำบล ไม่ต้องขึ้นอยู่กับสมัชชาพลเมืองจังหวัด แต่มีการเป็นตัวแทน ทำงานร่วมกัน
จะจัดตั้งสมัชชาพลเมืองได้อย่างไร

อันที่จริงรูปแบบการทำงานของสมัชชาพลเมืองหรือสภาพลเมืองที่มีการโยงกลุ่มองค์กรต่างๆในพื้นที่มาร่วมกันทำงาน สร้างแผน สร้างกลไกร่วม และการทำงานร่วมกับท้องถิ่น ได้เกิดขึ้นแลัวเป็นจำนวนมากอย่างหลากหลายรูปแบบ ในพื้นที่ต่างๆทั้งระดับตำบลและระดับจังหวัด ทั้งที่เป็นทางการเช่นสภาองค์กรชุมชนระดับตำบลที่จัดตั้งตามพระราชบัญญัติสภาองค์กรชุมชนพศ ปัจจุบันมีการจัดตั้งแล้วกว่า 4,500 ตำบล ทั่วประเทศ ตำบลอื่นที่แม้จะไม่มีสภาองค์กรชุมชนที่จดแจ้งจัดตั้งเป็นทางการก็มักมีการทำงานเชื่อมโยงกันหลากหลายรูปแบบทั้งสนับสนุนหรือจัดตั้งโดยองค์กรท้องถิ่นเองหรือริเริ่มกันเอง อยู่อีกจำนวนไม่น้อย ส่วนในระดับจังหวัด ซึ่งจากข้อมูลพบว่ามีการทำงานในรูปแบบสภาพลเมือง หรือสมัชชาพลเมืองอย่างไม่เป็นทางการหรือกึ่งทางการ(เนื่องจากได้รับการยอมรับและมีความร่วมมือในการทำงานกับหน่วยงานในระดับจังหวัด) รวมมีมากถึงประมาณ 49 จังหวัด และจำนวนนี้มีจังหวัดที่มีการทำงานต่อเนื่องเข้มแข็งอยู่ถึงประมาณ 20 จังหวัดจึงทำให้การจัดตั้งสมัชชาพลเมืองที่จะเกิดขึ้นตามกฎหมาย ไม่ใช่เรื่องที่ยาก และไม่ใช่การทำงานใหม่เสียทีเดียว แต่จะใช้ศักยภาพ ประสบการณ์และพลังที่เกิดขึ้นแล้วเหล่านี้เป็นพื้นฐานสร้างสมัชชาพลเมืองในแต่ละพื้นที่ที่มีมาตรฐาน มีประสิทธิภาพ เข้มแข็ง มีส่วนร่วม และเป็นของคนในพื้นที่อย่างแท้จริง

การจัดตั้งสมัชชาพลเมืองดำเนินการดังนี้

) ศึกษารวบรวมข้อมูลขององค์กร กลุ่ม ภาคส่วนที่มีการทำงานอยู่ในพื้นที่ รูปแบบสภาพลเมืองหรือกลไกการทำงานร่วมกัน เครือข่ายพื้นที่ที่มีการดำเนินการอยู่แล้ว คนที่เกี่ยวข้อง
) ตั้งคณะกรรมการร่วมในพื้นที่เพื่อริเริ่มจัดตั้งสมัชชาพลเมือง คณะกรรมการร่วมควรประกอบด้วยองค์กรสนับสนุนการพัฒนาที่ทำงานสนับสนุนภาคชุมชนและประชาสังคม องค์กรทัองถิ่น หน่วยงานพัฒนา ตัวแทนภาคชุมชนและประชาสังคมในพื้นที่ คณะกรรมการจัดตั้งดังกล่าวต้องศึกษาข้อมูลตาม ๑
) การจัดตั้งสมัชชาพลเมืองต้องเชิญตัวแทนกลุ่มองค์กรในพื้นที่ มาประชุมเพื่อร่วมกันจัดตั้ง
คณะกรรมการร่วมเพื่อจัดตั้งจะต้องเชิญองค์กร หน่วยงาน กลุ่ม บุคคล ตามข้อมูล ๑) มาหารือวิธีการร่วมกันจัดตั้งสมัชชาพลเมือง โดยให้กำหนดขั้นตอน วิธีทำงาน และตกลงตั้งกลไกประสานงานระหว่างกันขึ้นมาในระยะจัดตั้งด้วยความเห็นชอบของคณะกรรมการจัดตั้ง การจัดตั้งจะเกิดขึ้นได้เมื่อมีการจัดการประชุมใหญ่เพื่อจัดตั้งสมัชชาพลเมืองในพื้นที่ ตามแผนและข้อตกลง และกลุ่มองค์กรส่วนใหญ่ในพื้นที่เห็นด้วยกับการจัดตั้ง พร้อมกลไกประสานงาน โครงสร้าง และแผนการทำงานขั้นต้นที่เกิดขึ้น

คณะกรรมการร่วมที่ริเริ่มการจัดตั้งจะต้องเห็นชอบกับกระบวนการและผลสรุปที่เกิดขึ้น

โครงสร้างการทำงานของสมัชชาพลเมือง

• โครงสร้างสมัชชาพลเมืองอาจมีความแตกต่างกันในแต่ละพื้นที่ ตามบริบทและภูมิสังคมที่แตกต่างกัน แต่จะต้องมีการประชุมและเห็นชอบร่วมกันในที่ประชุมใหญ่ระดับพื้นที่ ซึ่งมีส่วนร่วมจากกลุ่ม องค์กร กลไกสนับสนุนและหน่วยงานเกี่ยวข้อง
• สมัชชาพลเมืองจะมีกลไกคณะประสานงาน ทำหน้าที่เป็นคณะเลขาธิการ มีหน้าที่ประสานการทำงานทั่วไปกับทุกกลุ่มและหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง สร้างการมีส่วนร่วม เข้าถึงทุกกลุ่ม หรือทุกกลุ่มเข้าถึงได้ดำเนินการตามแผนและมติของสมัชชาพลเมืองที่มีการตกลงกัน จัดกิจกรรม ต่างๆ
• คณะกรรมการกลาง หรือคณะกรรมการชุดต่างๆ และการเป็นตัวแทน ที่ประชุมอาจมีการแต่งตั้งคณะกรรมการกลางเพื่อทำหน้าที่ตัดสินใจเรื่องต่างๆร่วมกัน หรือมีคณะทำงานหรือกรรมการเรื่องต่างๆ เช่น เรื่องอนุรักษ์พัฒนาทรัพยากรสิ่งแวดล้อม พลังงานท้องถิ่น ข้อมูลและการสื่อสาร เรื่องพัฒนาเศรษฐกิจและอาชีพท้องถิ่น เรื่องสวัสดิการ ศิลปะวัฒนธรรมพื้นถิ่น การศึกษา การจัดผังและพัฒนาเมือง พัฒนาเยาวชน กองทุนชุมชน ฯลฯ
• โครงสร้างสมัชชาพลเมืองอาจปรับเปลี่ยนตามสถานการณ์ ตามความเห็นชอบร่วมกันในการประชุมใหญ่ที่จัดขึ้น อาจมีกลุ่ม หรือคณะทำงานด้านต่างๆ ทั้งงานเฉพาะหน้าระยะสั้น หรือระยะยาว จากกลุ่มองค์กรหรือหน่วยเกี่ยวข้องในพื้นที่และผู้เชี่ยวชาญ เป็นโครงสร้างที่มีพลวัตรของคนทั้งพื้นที่ โครงสร้างอาสาสมัคร ครอบคลุมเรื่องที่เกี่ยวข้องจำนวนมาก และสถานการณ์ที่เปลี่ยนแปลงตามความเป็นจริง
• คณะที่ปรึกษา หรือกรรมการที่ปรึกษา เพื่อให้สมัชชาพลเมืองสามารถมีส่วนร่วมจากทุกกลุ่มฝ่าย และมีความเป็นเจ้าของร่วมกันของคนในพื้นที่ สมัชชาพลเมืองอาจตั้งที่ปรึกษาหรือกรรมการที่ปรึกษาประกอบด้วยนายกองค์กรท้องถิ่น สถาบันการศึกษา ศาสนา สมาคมธุรกิจเอกชน ปราชญ์ชาวบ้าน ฯลฯ
• อายุของสมัชชาพลเมือง ระยะเวลาทำงานของแต่ละกลุ่มงาน หรือคณะประสานงาน ขึ้นกับข้อตกลงในที่ประชุมใหญ่ของสมัชชาพลเมือง แต่ละชุดไม่ควรเกิน ๒ ปี แต่อาจมีการเลือกกลับเข้ามาใหม่ได้
• การหยุดทำงานของสมัชชาพลเมือง เมื่อมีเหตุจำเป็นอันนำไปสู่ความขัดแย้งที่ไม่สามารถหาข้อสรุปที่เหมาะสมได้ และความขัดแย้งระหว่างกลุ่มต่างๆภายในสมัชชาพลเมืองเองอาจขยายตัวนำไปสู่ความขัดแย้ง หรือความรุนแรง ระหว่างพลเมือง คณะกรรมการสมัชชาพลเมืองระดับจังหวัด หรือคณะกรรมการสมัชชาพลเมืองระดับชาติอาจมีความเห็นให้สมัชชาพลเมืองนั้นๆหยุดทำการเป็นระยะเวลาหนึ่ง จนเมื่อมีการแก้ปัญหาและมีความพร้อมจึงเริ่มต้นขี้นใหม่ตามขั้นตอนเช่นเดียวกับการเริ่มต้น


กลไกส่งเสริมสมัชชาพลเมืองระดับชาติและระดับจังหวัด

• คณะกรรมการส่งเสริมสมัชชาพลเมืองจังหวัด... ให้มีการจัดตั้งคณะกรรมการส่งเสริมสมัชชาพลเมืองระดับจังหวัดชึ้นในทุกจังหวัด ประกอบด้วย ตัวแทนส่วนราชการ อบจ. ตัวแทนสมาคมองค์กรท้องถิ่น ตัวแทนหน่วยงานที่สนับสนุนงานด้านชุมชนและประชาสังคม เช่น สสส. พอช. สปสช. สกว. กปอพช. ตัวแทนสถาบันการศีกษา ตัวแทนสภาพัฒนาองค์กรชุมชน และประชาสังคมอื่น รวมไม่เกิน 25 คน เป็นสัดส่วนใกล้เคียงกัน ภาคราชการและท้องถิ่น หน่วยงานด้านภาคประชาสังคมทั้งส่วนกลางและพื้นที่ และภาคตัวแทนชุมชนและกลุ่มพลเมืองอื่นๆ ให้คณะกรรมการส่งเสริมสมัชชาพลเมืองจังหวัดนี้มีหน้าที่สนับสนุนส่งเสริมกระบวนการจัดตั้ง ขับเคลื่อน และพัฒนา สมัชชาพลเมืองในพื้นที่ต่างๆในจังหวัด
• คณะกรรมการส่งเสริมสมัชชาพลเมืองระดับชาติ ให้มีคณะกรรมการส่งเสริมสมัชชาพลเมืองระดับชาติ จำนวนไม่เกิน ๓๐ คน สัดส่วน เช่นเดียวกับคณะกรรมการส่งเสริมระดับจังหวัด และควรเป็นตัวแทนจากสมัชชาพลเมืองจากพื้นที่ด้วยไม่ต่ำกว่ากึ่งหนึ่ง ในระยะแรกอาจเป็นกลไก หรือกรรมาธิการหนึ่งของสภาขับเคลื่อนการปฏิรูปประเทศ
• หน่วยงานประสานงาน ระดับชาติ ในขั้นต้นอาจให้สถาบันพัฒนาองค์กรชุมชน (องค์การมหาชน)เป็นหน่วยสนับสนุนกลางเนื่องจากมีความคล่องตัว และมีพื้นฐานงานที่สนับสนุนสภาองค์กรชุมชนและภาคประชาสังคทั่วประเทศอยู่แล้ว โดยเชื่อมโยงการทำงานร่วมกับหน่วยที่ทำงานเกี่ยวข้องอย่างใกล้ชิด